Ewa Kuryluk (1946 –)
Pisarka, poetka, artystka wizualna, malarka, fotografka, historyczka sztuki, pionierka instalacji tekstylnej.

https://culture.pl/pl/tworca/ewa-kuryluk

E. Kuryluk. Zdjęcie wykonane w związku z otrzymaniem Nagrody Literackiej im. Juliana Tuwima. Źródło: Urząd Miasta Łodzi, https://uml.lodz.pl/files/public/_processed_/d/5/csm_Ewa_Kuryluk__bf8ace7cee.jpg

Ewa Kuryluk urodziła się 5 maja 1946 roku w Krakowie w rodzinie inteligenckiej związanej ze środowiskiem literackim i artystycznym powojennej Polski. Jej ojciec, Karol Kuryluk (1910–1967), był redaktorem tygodnika „Odrodzenie”, jednego z ważniejszych pism kulturalnych pierwszych lat powojennych. Matka, Maria z domu Miriam Kohany (1917–2001), była pisarką oraz amatorką pianistką. W 1947 roku rodzina przeniosła się do Warszawy. W 1959 roku Karol Kuryluk został mianowany ambasadorem Polski w Austrii, wskutek czego rodzina zamieszkała w Wiedniu. Pobyt w tym mieście miał duże znaczenie dla formowania się zainteresowań artystycznych i intelektualnych przyszłej pisarki. W 1964 roku Ewa Kuryluk zdała maturę w austriackim gimnazjum w Wiedniu. Następnie rozpoczęła studia na Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie. W 1970 roku uzyskała dyplom z malarstwa oraz tytuł magistra historii sztuki pod kierunkiem profesora Mieczysława Porębskiego. Po tym, gdy profesor objął katedrę historii sztuki na Uniwersytecie Jagiellońskim, Kuryluk kontynuowała pod jego opieką studia doktoranckie. Ich rezultatem była rozprawa doktorska opublikowana w formie książki Salome albo o rozkoszy. O grotesce w twórczości Aubreya Beardsleya (1976). Wcześniej ukazała się jej praca Wiedeńska apokalipsa (1974), będąca rozwiniętą wersją pracy magisterskiej inspirowanej doświadczeniem kilkuletniego pobytu w Wiedniu; w 1999 roku książka ta została wydana ponownie w zmienionej i rozszerzonej wersji. Kolejne studia nad sztuką współczesną przyniosły publikacje Hiperrealizm – nowy realizm (1979) oraz Podróż do granic sztuki (1982). Równolegle rozwijała twórczość literacką, publikując tomy wierszy Kontur (1979) oraz Pani Anima (1984). Jeszcze w czasie studiów rozpoczęła działalność wystawienniczą. Jej pierwsza indywidualna wystawa za granicą odbyła się w londyńskiej Woodstock Gallery. W drugiej połowie lat siedemdziesiątych, w okresie względnej liberalizacji życia kulturalnego w Polsce, należała wraz z Andrzejem Bieńkowskim, Andrzejem Bielawskim, Janem Dobkowskim i Łukaszem Korolkiewiczem do nieformalnej grupy artystycznej określanej mianem „Śmietanki”. W 1976 roku podarowała swoje prace organizacji Amnesty International i pozostała związana z jej działalnością. W czerwcu 1981 roku zorganizowała niezależną międzynarodową wystawę zatytułowaną Ogród poznania. Wprowadzenie stanu wojennego w Polsce 13 grudnia 1981 roku zbiegło się z otwarciem pierwszej amerykańskiej instalacji artystki w Bostonie. W lutym 1982 roku otrzymała stypendium twórcze w Instytucie Humanistyki na New York University i przeniosła się do Nowego Jorku. W tym czasie zaczęła pisać w języku angielskim i publikować w prasie amerykańskiej. Jej tekst Who’s afraid of the little red mouse?, odnoszący się ironicznie do cenzury w Polsce, ukazał się w tygodniku „The Village Voice”. Zatrzymanie jej paszportu przez polski konsulat w Nowym Jorku skłoniło artystkę do przedłużenia pobytu w Stanach Zjednoczonych. W latach 1984–1989 Kuryluk współpracowała z nowojorską galerią Art in General oraz prowadziła działalność dydaktyczną, wykładając w New School for Social Research w Nowym Jorku oraz na University of California w San Diego. W 1985 roku została uhonorowana przez New York Fund for Free Expression za działalność na rzecz wolności słowa i praw człowieka. W tym samym czasie, dzięki wsparciu Helen Shlien oraz National Endowment for the Arts, realizowała jedną z najważniejszych instalacji – Teatr miłości. W połowie lat osiemdziesiątych rozpoczęła także eksperymenty z formą łączącą rysunek i tekst, które określała mianem „drawritings”. W 1985 roku otrzymała roczne stypendium Hoddle Fellowship Uniwersytetu Princeton, co pozwoliło jej na czasowe zamieszkanie poza Nowym Jorkiem i realizację nowych projektów artystycznych. W latach 1988–1989 przebywała na stypendium Fundacji Rockefellera w Bellagio Center. Po upadku systemu komunistycznego odzyskała paszport w czerwcu 1989 roku i uzyskała możliwość ponownego powrotu do Polski. Przyjechała wówczas do Warszawy do matki i chorego brata. Od tego czasu często odwiedzała kraj, ponownie zaczęła wystawiać swoje prace i angażowała się w inicjatywy społeczne. W 1992 roku zainicjowała powstanie towarzystwa Amici di Tworki, wspierającego pacjentów szpitala psychiatrycznego w Tworkach. W 1995 roku przeprowadziła się do Paryża. W 1991 roku artystka otrzymała stypendium nowojorskiej Rady Kultury Azjatyckiej, które umożliwiło jej kilkumiesięczną podróż do Japonii. Doświadczenia te znalazły odbicie w książce Veronica & Her Cloth (1991), inspirowanej mitologią japońskiej bogini słońca Amaterasu. W następnych latach wielokrotnie powracała do Japonii z wystawami, wykładami i instalacjami plenerowymi, często wykonywanymi z jedwabiu i nawiązującymi do estetyki minimalizmu zen oraz tradycji shintō. W czasie retrospektywy jej prac w Fukui jedna z uczestniczek wydarzenia stwierdziła, że w poprzednim życiu artystka musiała być Japonką. Po 2001 roku w twórczości Kuryluk pojawił się okres instalacji utrzymanych w żółtej tonacji, inspirowanych obsesjami matki oraz problematyką traumy żydowskiej. Matka artystki przez wiele lat ukrywała swoją historię i doświadczenia związane z Zagładą, nie ujawniając ich nawet własnym dzieciom. Kuryluk odkryła je dopiero po jej śmierci, odnajdując listy i fotografie ukryte w starych butach matki oraz w sekretarzyku. Odkrycie to skłoniło artystkę do powrotu do wcześniejszych prac inspirowanych tematyką Holokaustu, które ostatecznie przekazała do zbiorów Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN. Od młodości zajmowała się również fotografią. W 1959 roku, mając trzynaście lat, rozpoczęła wykonywanie autoportretów fotograficznych, które określała mianem autofotografii. Prace te powstawały w długotrwałych cyklach i tworzyły wizualny pamiętnik dokumentujący zmienność nastrojów oraz proces starzenia się. Niewielką część tej dokumentacji zaprezentowano w 2000 roku w krakowskiej galerii Artemis, a szerszy wybór w 2003 roku na wystawie retrospektywnej „Ludzie z powietrza” w warszawskiej Zachęcie. W 2009 roku artystka opublikowała wybór tych prac w albumie Kangór z kamerą: autofotografie 1959–2009. Równolegle rozwijała działalność literacką. Już w okresie wiedeńskim pisała w języku niemieckim wiersze oraz teksty krytyczne publikowane w szkolnym piśmie, które sama założyła. W 1967 roku zadebiutowała w Polsce reportażem Ja i Ja z podróży autostopowej po Francji, opublikowanym w miesięczniku „Ty i Ja”. W 1982 roku w Nowym Jorku współtworzyła emigracyjny kwartalnik „Zeszyty Literackie”, którego była współredaktorką. Publikowała również w prestiżowych czasopismach, m.in. „The New York Times Book Review”, „The New York Review of Books”, „The New Criterion oraz Formations”. W 1986 roku otrzymała nagrodę General Electric dla młodych pisarzy za esej o Wiedniu czasów Hitlera. Jej powieść Century 21 (1992) została wysoko oceniona przez krytykę literacką. Po powrocie do Europy ponownie zaczęła pisać po polsku; jej felietony o sztuce publikowane w dodatku kulturalnym „Gazety Wyborczej” ukazały się później w książce Art Mon Amour. Kolejne części autobiograficznej trylogii – Goldi, Frascati i Feluni – były nominowane do Nagrody Literackiej Nike. Kuryluk jest także od wielu lat związana z amerykańską sekcją PEN Clubu. Podejmowała również działalność teatralną. W 1986 roku, wykładając w Instytucie Teatru Stosowanego na Uniwersytecie Justusa Liebiga w Giessen, przystosowała fragmenty tragedii Faust Johanna Wolfganga Goethego do wymogów sceny teatru papierowego i wyreżyserowała spektakl Die Faust (Pięść), zrealizowany przez studentów krótko po katastrofie w Czarnobylu. W 1988 roku zaprojektowała i wyreżyserowała angielski przekład sztuki Stanisława Ignacego Witkiewicza W małym dworku w nowojorskim teatrze Interart. W 2005 roku dokonała adaptacji scenicznej własnej powieści Encyklopedierotyk oraz zaprojektowała i wyreżyserowała spektakl wystawiony podczas Festiwalu Polskiego w Château de la Petite Malmaison. W 2012 roku została odznaczona medalem Zasłużony Kulturze – Gloria Artis. Pisarka mieszka w Nowym Jorku i Paryżu. Twórczość Ewy Kuryluk obejmuje malarstwo, fotografię, instalacje tekstylne, literaturę oraz działania performatywne i teatralne. Jej prace prezentowane były na licznych wystawach indywidualnych i zbiorowych na całym świecie, a artystka uchodzi za jedną z najważniejszych postaci polskiej sztuki współczesnej drugiej połowy XX i początku XXI wieku.

Twórczość:
Kontur (wiersze z lat 1972–1975), Wydawnictwo Literackie, Kraków 1979.
Pani Anima (wiersze z lat 1975–1979), Wydawnictwo Literackie, Kraków 1984.
Grand Hotel Oriental, Wydawnictwo W.A.B, Warszawa 1997.
Weronika i jej chusta: historia, symbolizm i struktura „prawdziwego” obrazu, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1998.
Goldi, Wydawnictwo Książkowe Twój styl, Kraków 2004.
Podróż do granic sztuki. Eseje z lat 1975-1979 i eseje z lat późniejszych na ten sam temat, Wydawnictwo Książkowe Twój Styl, Warszawa 2005.
Wiek 21. Trio dla ukrytych, przeł. Michał Kłobukowski, Wydawnictwo Książkowe Twój Styl. Kuryluk Ewa, Century 21, Fairchild Hall, Dalkey Archive Press 1992., Warszawa 2005.
Droga do Koryntu. Od dziś do 1959 / On the way to Corinth. Tracing my art to 1959, Wydawnictwo Książkowe Twój Styl, Warszawa 2006.
Frascati. Apoteoza topografii, Wydawnictwo Literackie, Kraków 2009.
Kangór z kamerą 1959–2009. Autobiografia, Wydawnictwo Literackie, Kraków 2009.

Teksty w czasopismach:
Salome czyli o rozkoszy, „Teksty: teoria literatury, krytyka, interpretacja” 1974 nr 1 (13), s. 56-70.
Pod znakiem Erosa, „Teksty: teoria literatury, krytyka, interpretacja” 1975 nr 3 (21), s.165-167.
Z Frascati na Manhattan, „Znak” 2016, nr 732, s. 102-105.

Omówienia wystaw:
Trio dla ukrytych. Instalacja (11 maja – 1 czerwca 2000), Kraków, Galeria Artemis 2000.
Obrysować cień/Outlining the Shadow, 1968–1978, Wrocław–Gliwice–Kraków, Galeria Design, Czytelnia Sztuki, Artemis Galeria Sztuki 2011.
Człekopejzaż 1959-1975. Prace na papierze, Artemis Galeria Sztuki, Kraków 2016.
Moje żółte lata. Instalacje 2000–2019 / My Yellow Years. Installations 2000–2019, Kraków, Galeria Sztuki Artemis 2019.

Członkostwo:
Association Internationale des Critiques d'art. (1978)
Association Internationale des Arts Plastiques (1979)
Polski PEN Club (1980)
Amerykański PEN Club (1983)

Nagrody i odznaczenia:
Nagroda Human Right Award, przyznaną przez Fund for Free Expression (1985)
Nagroda Literacka General Electric dla młodych pisarzy (1988)
Nagroda Honorowa na IV Międzynarodowym Triennale Rysunku we Wrocławiu (1988)
Medal Zasłużony Kulturze – Gloria Artis (2012)
Nagroda Literacka im. Juliana Tuwima za całokształt twórczości (2021)

Charakterystyka twórczości:
Twórczość literacka Ewy Kuryluk obejmuje różnorodne formy wypowiedzi – od powieści autobiograficznej i eseju literackiego po poezję, studia historyczno-artystyczne oraz publikacje o charakterze dokumentacyjnym. Z uwagi jednak na charakter niniejszego opracowania oraz jego słownikowy kontekst szczególnie istotne wydaje się skoncentrowanie uwagi na literaturze pięknej, przede wszystkim na prozie i poezji, które stanowią jeden z ciekawszych obszarów działalności twórczej Kuryluk. Jednocześnie nie można pominąć faktu, że pisarstwo funkcjonuje w jej dorobku w ścisłej relacji z innymi dziedzinami aktywności artystycznej – malarstwem, fotografią, instalacją czy działalnością krytyczno-eseistyczną. Literatura staje się w tym kontekście przestrzenią szczególnego rodzaju: formą wyrazu, dopowiedzenia i interpretacji doświadczeń obecnych także w innych mediach artystycznych, a zarazem polem formalnego eksperymentu i refleksji nad pamięcią, tożsamością oraz historią. Dotychczasowe zainteresowania badawcze poetki obejmują zarówno całościowe ujęcia twórczości, jak i studia poświęcone wybranym książkom, motywom oraz strategiom artystycznym. Wśród opracowań o charakterze bardziej syntetycznym należy wymienić prace doktorskie i magisterskie. Ciekawe są tu ujęcia Izabeli Sobczak, Katarzyny Kseniuk, Anny Winkowskiej i Jolanty Kurek, podejmujące problematykę prozy, autobiografizmu, intertekstualności oraz relacji między pisarstwem a sztukami wizualnymi. Ważne miejsce zajmują również studia Darii Kołeckiej, koncentrujące się na relacji obrazu i podmiotowości, a także teksty Zofii Gebhard poświęcone całościowemu oglądowi twórczości artystki. W refleksjach tych widoczna jest tendencja do ujmowania dorobku jako zjawiska intermedialnego, rozwijającego się na styku literatury, malarstwa, fotografii i praktyk autobiograficznych.
Istotnym, choć mniej rozbudowanym ilościowo obszarem twórczości Ewy Kuryluk jest poezja, której charakterystyczną cechą pozostaje kondensacja wypowiedzi, fragmentaryczność kompozycji oraz silna dominanta obrazowa. Wiersze budowane są najczęściej z krótkich, lapidarnych wersów i uproszczonej składni, co sprzyja intensyfikacji znaczeń oraz podkreśla impresyjny charakter wypowiedzi lirycznej. Motywy cielesności, natury i zmysłowego doświadczenia świata pojawiają się tu w ścisłym związku z refleksją nad pamięcią, przemijaniem i doświadczeniem egzystencjalnym. Tom Kontur ma charakter cyklu krótkich utworów lirycznych, których tytuły często przyjmują formę incipitów, takich jak „Ciało słońcem podzielone…”, „ciemnieje las…”, „arka ból w skroni…”, „mur Euroazji…” czy „już popołudnie…”. Taki sposób tytułowania podkreśla autonomię pojedynczego obrazu poetyckiego oraz sugeruje, że poszczególne wiersze stanowią zapis chwilowego doświadczenia lub stanu emocjonalnego. Dominują metafory związane z ciałem, pejzażem i elementami natury, które funkcjonują jako projekcje stanów psychicznych podmiotu lirycznego. Motywy bólu, melancholii i upływu czasu nadają tomowi wyraźnie introspekcyjny charakter, a fragmentaryczna konstrukcja utworów tworzy spójny zapis doświadczenia egzystencjalnego. Podobną poetykę reprezentuje tom Pani Anima, złożony z krótkich, silnie skondensowanych wierszy organizowanych wokół pojedynczych obrazów i sytuacji egzystencjalnych. Również w tym przypadku tytuły często przybierają formę incipitów, takich jak „Linia spalin…”, „Cztery światła…”, „Czterdzieści, wieczór roku…” czy „W pochyłym mroku…”, co podkreśla fragmentaryczny charakter kompozycji oraz obrazowy sposób budowania sensu. W utworach pojawiają się motywy śniegu, ogrodu, liści, zwierząt czy zmieniającego się światła, a elementy pejzażu pełnią funkcję nośników stanów psychicznych podmiotu lirycznego. Całość tomu można interpretować jako poezję introspekcyjną, w której obserwacja rzeczywistości zewnętrznej splata się z refleksją nad ciałem, pamięcią i przemijaniem, tworząc spójny zapis doświadczenia jednostki.
Jednym z najważniejszych nurtów twórczości prozatorskiej Ewy Kuryluk jest autobiograficzny cykl rodzinny obejmujący powieści Goldi, Frascati oraz Feluni. Utwory te tworzą spójną trylogię autobiograficzno-rodzinną, w której autorka rekonstruuje historię własnej rodziny, wpisując ją w szerszy kontekst wydarzeń XX wieku. Narracja to połączenie pamięci prywatnej z refleksją historyczną i egzystencjalną, a literatura staje się narzędziem odtwarzania doświadczeń dzieciństwa, odkrywania przemilczanych elementów biografii rodzinnej oraz konfrontacji z traumą historii. Pierwszą część cyklu stanowi powieść Goldi, która przybiera formę autobiograficznej powieści wspomnieniowej o cechach eseju pamięciowego. Narracja prowadzona jest z perspektywy autorki rekonstruującej własne dzieciństwo i historię rodziny na tle powojennej rzeczywistości społeczno-politycznej. Kompozycja utworu ma charakter fragmentaryczny i mozaikowy: kolejne rozdziały, takie jak Kolarz w salonie z lustrami, Czarny parasol, Gazele w butkach z foki czy Goniec na Chomiczówce, funkcjonują jako autonomiczne sceny pamięci, które razem tworzą spójną narrację autobiograficzną. Centralną postacią utworu jest ojciec autorki, Karol Kuryluk, którego biografia stanowi ważny punkt odniesienia dla przedstawionej historii rodzinnej. Symboliczną rolę w konstrukcji tej prozy odgrywa tytułowy chomik Goldi – motyw łączący kolejne epizody i wprowadzający ironiczny dystans wobec wielkiej historii. Dzięki zestawieniu wydarzeń politycznych z drobnymi szczegółami rodzinnej codzienności powieść ukazuje historię w perspektywie prywatnej, a dom rodzinny jawi się jako przestrzeń schronienia przed napięciami świata zewnętrznego. Pod względem stylistycznym utwór łączy narrację wspomnieniową z refleksją eseistyczną, wykorzystując detal i obraz jako punkt wyjścia do rozważań nad pamięcią, dzieciństwem i sposobami zapisywania doświadczenia historycznego. Drugą częścią cyklu jest Frascati, autobiograficzna powieść-wspomnienie, w której Kuryluk rekonstruuje historię domu rodzinnego przy warszawskiej ulicy Frascati. Przestrzeń ta zostaje ukazana jako miejsce dzieciństwa, a zarazem jako przestrzeń naznaczona doświadczeniami XX-wiecznej historii. Centralnym tematem książki są losy rodziny Kuryluków: ojca, Karola Kuryluka, oraz matki Marii, poetki żydowskiego pochodzenia, ocalałej z Zagłady. W narracji pojawia się również dramatyczna historia brata autorki oraz napięcia wynikające z powojennej rzeczywistości politycznej i społecznej. Dom rodzinny zostaje przedstawiony jako przestrzeń paradoksalna – z jednej strony azyl kultury i życia intelektualnego, z drugiej – miejsce skrywające traumę, tajemnice i doświadczenia choroby. Istotnym wątkiem powieści jest proces odkrywania przemilczanych elementów historii rodzinnej, zwłaszcza związanych z żydowskim pochodzeniem matki i doświadczeniem Holokaustu. Frascati ma strukturę eseistyczno-wspomnieniową: narracja splata obrazy dzieciństwa, portrety członków rodziny oraz refleksję nad historią i pamięcią. Publikacja została nominowana do Nagrody Literackiej Nike w 2010 roku, co potwierdziło jej znaczenie w obrębie współczesnej literatury autobiograficznej. Domknięciem cyklu jest Feluni, ostatnia część rodzinnej opowieści Kuryluk. Tym razem centralną postacią narracji staje się brat autorki, Piotr Kuryluk, którego życie zostało naznaczone chorobą psychiczną ujawnioną po nagłej śmierci ojca. Autorka rekonstruuje historię niezwykle wrażliwego i utalentowanego człowieka, którego los został zdominowany przez schizofrenię i wieloletni pobyt w szpitalach psychiatrycznych. Narracja koncentruje się na doświadczeniu choroby, rozpadu tożsamości oraz na dramatycznych konsekwencjach instytucjonalnej opieki psychiatrycznej. W rezultacie Feluni można odczytywać jako przejmujące zwieńczenie rodzinnej kroniki – opowieść o pamięci, lojalności wobec najbliższych i próbie ocalenia ich doświadczeń przed zapomnieniem. Trylogia Goldi – Frascati – Feluni tworzy zatem wielowymiarową autobiograficzną narrację o rodzinie Kuryluków, w której historia prywatna splata się z doświadczeniem historycznym XX wieku. Literatura staje się tu przestrzenią rekonstrukcji pamięci, a zarazem formą refleksji nad tożsamością, traumą i odpowiedzialnością wobec przeszłości.
W obrębie prozy można wyróżnić nurt o charakterze transnarodowym i intelektualnym, obejmujący powieści Grand Hotel Oriental oraz Wiek 21, a także eksperymentalny cykl prozatorski Encyklopedierotyk. Utwory te podejmują refleksję nad doświadczeniem emigracji, wielojęzyczności oraz funkcjonowania autora w przestrzeni przekraczającej granice narodowych tradycji literackich. W przeciwieństwie do autobiograficznej prozy rodzinnej, koncentrującej się na rekonstrukcji pamięci prywatnej, w tej części twórczości szczególne znaczenie zyskuje problem tożsamości kształtującej się pomiędzy kulturami, językami i środowiskami artystycznymi. Grand Hotel Oriental ma charakter powieści autobiograficzno-eseistycznej, w której narracja oparta jest na splocie wspomnień, refleksji o sztuce i literaturze oraz obserwacji życia środowisk artystycznych. Utwór powstał pierwotnie w języku angielskim, a następnie został przełożony przez autorkę na język polski, co nadaje mu wymiar transnarodowy i podkreśla problem wielojęzycznej tożsamości pisarskiej. Tytułowy hotel funkcjonuje jako metafora przestrzeni spotkania różnych kultur, doświadczeń i biografii. W tej symbolicznej przestrzeni krzyżują się wątki osobiste z refleksją nad historią współczesnej Europy, a motyw podróży i zmiany miejsca staje się figurą poszukiwania własnej tożsamości kulturowej. Podobną problematykę podejmuje powieść Wiek 21, napisana pierwotnie po angielsku jako Century 21 i następnie przełożona na język polski. Utwór koncentruje się na doświadczeniu pisania w języku nienarodowym oraz na statusie autora funkcjonującego w przestrzeni wielojęzycznej kultury. We wstępie autorskim podkreślona zostaje rola języka angielskiego jako współczesnej lingua franca, co prowadzi do refleksji nad relacją między językiem ojczystym a językiem przyjętym. Powieść ukazuje sytuację twórcy działającego pomiędzy różnymi tradycjami literackimi i kulturowymi, dla którego pisanie staje się formą negocjowania własnej tożsamości. Na tle tych utworów szczególny charakter ma Encyklopedierotyk, który reprezentuje model prozy eksperymentalnej i hybrydycznej. Tom przyjmuje formę cyklu tekstów o wyraźnie autobiograficznym i dokumentacyjnym charakterze, zorganizowanych w układzie przypominającym korespondencyjne archiwum. Po wstępie zatytułowanym Sekret szarej koperty następują kolejne rozdziały przybierające formę listów i zapisków, m.in. Roland Barthes do Edmunda: Paryż, 5 maja 1976; Yuki do Tashi: Tokio, 5 maja, 1976; Do Rolanda: bez nadawcy i daty; Plania do Rola: Chapel Hill, 5 maj, 1979. Taka kompozycja wskazuje na epistolarny model narracji, w którym różne głosy i perspektywy tworzą wielowarstwową strukturę tekstu. Gatunek utworu można określić jako hybrydę eseju autobiograficznego, dziennika i fikcji epistolarnej. Poszczególne części odwołują się do postaci Rolanda Barthes’a oraz środowiska intelektualnego związanego z jego działalnością, a zestawienie imion, miejsc i dat – m.in. Paryża, Tokio, Urbino czy Bayonne – wprowadza element dokumentu i nadaje narracji charakter quasi-archiwalny. Chronologiczny układ fragmentów pozwala odtworzyć kolejne etapy relacji i spotkań, tworząc wieloperspektywiczny obraz środowiska intelektualnego drugiej połowy lat siedemdziesiątych. Encyklopedierotyk stanowi zatem literacką próbę rekonstrukcji relacji emocjonalnych i intelektualnych, a zarazem refleksję nad pamięcią, archiwum i sposobami zapisywania doświadczenia osobistego w nowoczesnej prozie.
Istotną część dorobku stanowi eseistyka literacko-artystyczna oraz proza eseistyczna, w której refleksja nad sztuką łączy się z doświadczeniem autobiograficznym i obserwacją kultury współczesnej. Utwory należące do tej grupy – Art mon amour, Manhattan i Mała Wenecja, Kangór z ołówkiem, pędzlem i nożyczkami oraz Kangór z kamerą / Kangaroo with the Camera. Autofotografia 1959–2009 – ukazują twórczość na styku eseju, zapisu autobiograficznego i refleksji historyczno-artystycznej. Tom Art mon amour ma charakter zbioru esejów poświęconych sztuce, w których refleksja historyczno-artystyczna splata się z osobistym doświadczeniem podróży i kontaktu z dziełami sztuki. Kompozycja książki ma układ tematyczny i obejmuje części takie jak: W kręgu portretu, Tkanina i skóra. Anatomia i dusza, Astrologia, historia, muzyka, Ikona i słowo, Japonia i Chiny czy Byle co zamienia się w coś. Poszczególne szkice koncentrują się na wybranych motywach i postaciach historii sztuki. Autorka analizuje problem przedstawienia ciała, relacji między obrazem a słowem oraz znaczenie dzieła sztuki w kontekście kulturowym. Eseje obejmują zarówno sztukę dawną, jak i współczesną, a interpretacja dzieła zostaje połączona z refleksją nad pamięcią kulturową i doświadczeniem estetycznym. Podobny charakter refleksyjny ma zbiór Manhattan i Mała Wenecja, będący literackim zapisem doświadczenia życia pomiędzy różnymi przestrzeniami kulturowymi. Tytułowe miejsca funkcjonują jako symbole dwóch odmiennych światów – nowoczesnej metropolii amerykańskiej i europejskiej tradycji artystycznej. Eseje łączą obserwację środowisk artystycznych, muzeów i galerii z rozważaniami nad kondycją sztuki współczesnej oraz rolą artysty w kulturze. W rezultacie tom stanowi refleksyjny zapis życia intelektualnego końca XX wieku widzianego z perspektywy twórcy funkcjonującego w międzynarodowym obiegu kultury. Autobiograficzny charakter refleksji o sztuce szczególnie wyraźnie ujawnia się w książce Kangór z ołówkiem, pędzlem i nożyczkami. Publikacja ma formę eseju autobiograficznego poświęconego własnej drodze artystycznej i procesowi powstawania dzieła sztuki. Tytułowa figura „kangóra” pełni funkcję metafory twórczej tożsamości, symbolizując postawę artystyczną opartą na ciekawości, ruchu i eksperymentowaniu z różnymi mediami. Narracja łączy wspomnienia, refleksję o sztuce oraz komentarz do własnych realizacji plastycznych, ukazując wielomedialny charakter twórczości oraz relacje między obrazem, tekstem i autobiografią. Z kolei publikacja Kangór z kamerą / Kangaroo with the Camera. Autofotografia 1959–2009 ma formę albumu i zarazem osobistego dziennika wizualnego. Centralną część tomu stanowi wybór około trzystu fotografii wyselekcjonowanych z archiwum zdjęć wykonywanych od 1959 roku i opatrzonych autorskimi komentarzami. Fotografie dokumentują kolejne etapy życia oraz zmiany tożsamości, rejestrując jednocześnie proces twórczy i relacje między fotografią a innymi dziedzinami działalności artystycznej. Publikacja ukazuje autofotografię jako narzędzie pamięci i autoanalizy, stanowiące ważny wątek całej twórczości. Obok eseistyki o charakterze autobiograficznym istotne miejsce zajmują prace historyczno-artystyczne i krytyczne poświęcone analizie zjawisk sztuki nowoczesnej i współczesnej. Do najważniejszych należy Wiedeńska apokalipsa, esej historyczno-kulturowy poświęcony kulturze Wiednia przełomu XIX i XX wieku. W centrum analizy znajdują się twórczość i biografie Arthura Schnitzlera, Hugona von Hofmannsthala, Gustava Klimta, Georga Trakla i Egona Schielego. Interpretacja ich dzieł prowadzi do ukazania wiedeńskiego modernizmu jako zjawiska powiązanego z kryzysem kultury mieszczańskiej i atmosferą schyłku epoki fin de siècle’u, a szeroki kontekst historyczny pozwala przedstawić tę kulturę jako jeden z momentów narodzin nowoczesności. Zjawiskom sztuki drugiej połowy XX wieku poświęcona jest książka Hiperrealizm – nowy realizm, będąca interpretacją nurtu hiperrealizmu. Analiza twórczości artystów posługujących się fotograficzną precyzją przedstawienia prowadzi do refleksji nad relacją między rzeczywistością a jej wizualną reprezentacją oraz nad rolą obrazu w kulturze medialnej. Rozwinięciem refleksji nad sztuką współczesną jest zbiór Podróż do granic sztuki. Eseje z lat 1975–1979 i eseje z lat późniejszych, w którym sztuka zostaje przedstawiona jako przestrzeń przekraczania granic – estetycznych, kulturowych i poznawczych. Tom gromadzi teksty analizujące zjawiska artystyczne drugiej połowy XX wieku, łącząc interpretację historyczno-artystyczną z osobistą refleksją nad rolą twórcy i przemianami kultury wizualnej. Charakter eseistyczno-autobiograficzny ma również książka Droga do Koryntu od dziś do 1959 r., stanowiąca refleksję nad genezą własnej drogi artystycznej. Centralnym motywem tomu jest metafora „drogi do Koryntu”, odwołująca się do antycznej legendy o córce garncarza, która obrysowując cień ukochanego stworzyła pierwszy obraz. Motyw ten staje się punktem wyjścia do rozważań nad narodzinami sztuki oraz nad doświadczeniami młodości i podróży, które ukształtowały wrażliwość artystyczną. Uzupełnieniem działalności krytyczno-artystycznej pozostaje również udział w opracowaniach naukowych, takich jak Sztuka Ameryki III Fredericka J. Dockstadera, poświęcona sztuce ludów Ameryki Południowej i kultur prekolumbijskich. Praca ta ukazuje rozwój cywilizacji andyjskich oraz zróżnicowanie artystyczne kontynentu, od wysoko rozwiniętych kultur Peru po społeczności Amazonii i południowych regionów Ameryki.
Na tym tle dorobek literacki jawi się jako wielowymiarowa przestrzeń refleksji nad pamięcią, historią i tożsamością, rozwijana równolegle z działalnością artystyczną w innych dziedzinach. Pisarstwo pełni tu funkcję nie tylko autonomicznej formy ekspresji, lecz także narzędzia interpretacji doświadczenia – osobistego, historycznego i kulturowego. Dzięki temu literatura staje się integralnym elementem szerokiego projektu artystycznego, w którym słowo, obraz i autobiografia wzajemnie się uzupełniają, tworząc spójny i wieloaspektowy model twórczości.

Bibliografia przedmiotowa:
Archiwa, słowniki:
Hasło: Kuryluk Ewa, w: Polscy pisarze i badacze literatury XX i XXI wieku. Cyfrowy słownik bibliograficzny.
Monografie, artykuły, recenzje:
Borowicz J., Współczujący świadek – ocalający trzeci przekaz traumy w polsko-żydowskiej rodzinie w trylogii postpamięciowej Ewy Kuryluk, „Narracje o Zagładzie” 2021 nr 7, s. 119–135.
Bykova A., Polifoniczność w twórczości literackiej Ewy Kuryluk, „Tekstualia” 2023 nr 4 (75), s. 25–34.
Dąbrowski M., Między obrazem publicznym a intymnym. Projekt poszerzenia imagologii na przykładzie twórczości Katarzyny Kozyry i Ewy Kuryluk, „Porównania” 2017 nr 20 (1), s. 25–38.
Ficowski J., Odczynnik liryczny. O stykach poezji i fotografii w tomie wierszy Piotra Sommera z ilustracjami Ewy Kuryluk, „Literatura wykadrowana” 2016 nr 9, s. 53.
Gebhard Z., O twórczości Ewy Kuryluk, http://czytelniasztuki.openform.pl/wp-content/uploads/2011/10/Zofia_Gebhard.pdf:
Grzemska A., Praktyki autobiograficzne Ewy Kuryluk, „Autobiografia. Literatura. Kultura. Media” 2016 nr 2 (7), s. 93–106.
Jaroń Ł., Słowo na „ży”. Niewypowiedziana tożsamość w narracjach rodzinnych Ewy Kuryluk, w: Białe maski / szare twarze. Ciało, pamięć, performatywność w perspektywie postzależnościowej, red. E. Graczyk, E. Pomirska, M. Horodecka i in., Kraków, Universitas, 2015, s. 71–82.
Kołecka D., Doświadczanie obrazu – sobąpatrzenie Ewy Kuryluk, „Widok. Teorie i Praktyki Kultury Wizualnej” 2018 nr 23, s. 219–241.
Koprowska K., Kolaż jako akt profanacji? O twórczości Ewy Kuryluk, „Wielogłos. Pismo Wydziału Polonistyki UJ” 2015 nr 1 (23), s. 43–55.
Kuźmicz M., To, co ukryte. O relacji malarstwa i fotografii w twórczości Ewy Kuryluk, czytelniasztuki.pl 2011.
Mazur M., Encyklopedierotyk jako (auto)biofikcja. Ewa Kuryluk a Roland Barthes, „Er(r)go. Teoria – Literatura – Kultura” 2021 nr 43 (2), s. 187–206.
Mazur M., Sobąprzepisywanie. Między wydaniami Wiedeńskiej apokalipsy i Podróży do granic sztuki Ewy Kuryluk, „Teksty Drugie” 2023 nr 4, s. 324–342.
Mazur M., Symulacja w literaturze, czyli o Encyklopedierotyku – epistolarnej i postmodernistycznej powieści Ewy Kuryluk, „Pamiętnik Literacki” 2023 nr 4, s. 155–169.
Nasiłowska A., Nycz R., Inna awangarda (z Ewą Kuryluk rozmawiają Anna Nasiłowska i Ryszard Nycz), „Teksty Drugie” 1994 nr 5–6, s. 239–248.
Sobczak I., Intymna obcość. Figura matki w powieści Frascati Ewy Kuryluk, „Rocznik Komparatystyczny” 2019 nr 10, s. 103–121.
Sobczak I., Językiem miłości, językiem ciała… Djuna Barnes i Wiek 21 Ewy Kuryluk, „Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Poetica” 2022 nr 10 (1), s. 57–70.
Stankowska A., „Podróż ku sobie w podróże od siebie”. O poezji i sztuce Ewy Kuryluk, „Poznańskie Studia Polonistyczne. Seria Literacka” 2018 nr 32, s. 221–249.
Tomczok M., Alegorie Zagłady w Tworkach Marka Bieńczyka i Wieku 21 Ewy Kuryluk, „Prace Filologiczne. Literaturoznawstwo” 2016 nr 6 (9), s. 157–170.

Prace doktorskie i magisterskie:
Izabela Sobczak, DOMENA DIALOGU Intertekstualność, podmiotowość i modernizm we współczesnej prozie kobiet (Filipiak – Kuryluk – Tuszyńska), Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu [rozprawa doktorska]
Kseniuk Katarzyna, Granice sztuk. Twórczość literacka i plastyczna Ewy Kuryluk, Uniwersytet Jagielloński Krakowie.
Winkowska, Anna, Proza Ewy Kuryluk w próbie zrozumienia siebie i świata, Uniwersytet Jagielloński w Krakowie.
Kurek Jolanta, Autobiograficzna twórczość Ewy Kuryluk, Uniwersytet Jagielloński w Krakowie.
Kołecka Daria, Doświadczanie siebie - Ewy Kuryluk sobąpatrzenie – analiza wybranych prac artystki z lat 1972-1985, Uniwersytet Jagielloński w Krakowie.

Netografia:
https://www.youtube.com/watch?v=3uhvJ7MkDU4
https://www.youtube.com/watch?v=EgueGhrozcg
https://www.youtube.com/watch?v=GmzsCunpoBw
https://www.youtube.com/watch?v=7qljOjCFskA&t=121s
https://www.youtube.com/watch?v=2wUwzf3hGso
https://www.youtube.com/watch?v=p8wLLZRu--c
https://www.youtube.com/watch?v=NFrjzZO6Q68
https://www.youtube.com/watch?v=x5CLufSVnVo
https://www.youtube.com/watch?v=gzsZAdqSsOI
https://www.youtube.com/watch?v=Ko8cDN1chlM
https://www.youtube.com/watch?v=ppk5Pep0xcU
https://www.youtube.com/watch?v=-seJVAlt1CY
https://www.youtube.com/watch?v=S6GVLkP3I8o
https://www.youtube.com/watch?v=O2pmrXD5JJQ
https://www.youtube.com/watch?v=0L5rD9Jrldc
https://www.youtube.com/watch?v=FNOkRqxz3hY
https://www.youtube.com/watch?v=Qhj-EZwM0JE
https://www.youtube.com/watch?v=rVvD_mmE41o
https://www.youtube.com/watch?v=HcCGnSfHd5U
https://www.youtube.com/watch?v=FCyTIxrXydc
https://www.youtube.com/watch?v=c39d0vAuZas
https://www.youtube.com/watch?v=gyBIlMoNAn8
https://www.youtube.com/watch?v=mPRMlYF-oBo
https://www.youtube.com/watch?v=BhRecx_ZfUg

Strony www:
http://www.kuryluk.art.pl/index.php?lang=pl
https://culture.pl/pl/tworca/ewa-kuryluk

Autorka hasła: Erwina Dybisz 

Znaki strona www

Finansowanie

Kierowniczka projektu - prof. dr hab. Jolanta Pasterska
Okres realizacji - 20.09.2022 - 20.09.2027
Dofinansowano ze środków budżetu państwa
Instytucja finansująca - Ministerstwo Edukacji i Nauki / Narodowy Program Rozwoju Humanistyki
Wartość projektu - 661 415,00 PLN
Wartość dofinansowania - 661 415,00 PLN

NPRH
UR
MEiN RP

© Coyright 2023-2028 Uniwersytet Rzeszowski - All Rights Reserved
Powstanie strony internetowej sfinansowano w ramach grantu Słownik biograficzny polskich pisarek emigracyjnych 1939-1989 realizowanego w ramach Narodowego Programu Rozwoju Humanistyki (moduł „Dziedzictwo narodowe” NPRH/DN/SP/495640/2021/10
Polityka prywatności serwisu polskiepisarkiemigracyjne.pl